ANALIZA/ A dëshiron Presidenti Trump të negociojë vërtet paqen në Lindjen e Mesme? – Lexo.al

ANALIZA/ A dëshiron Presidenti Trump të negociojë vërtet paqen në Lindjen e Mesme?

Në debatin mbi një marrëveshje të mundshme të paqës izraelito-palestineze, asnjë çështje nuk është më e ngarkuar me emocione sesa e ardhmja e Jeruzalemit. A duhet qyteti i shenjtë të jetë kryeqyteti vetëm i izraelitëve apo të ndahet me palestinezët?

Megjithatë, tani, pa bisedime serioze të paqes, Presidenti Trump thuhet se planifikon t’i plotësojë dëshirën izraelitëve dhe turbullojë palestinezët duke njohur Jerusalemin si kryeqytetin e Izraelit dhe duke e zhvendosur atje ambasadën amerikane nga Tel Avivi, duke hedhur mënjanë dekada të diplomacisë amerikane. Pse?

Zoti Trump këmbëngul se është i përkushtuar për arritjen e marrëveshjes “të fundit” të paqes në Lindjen e Mesme, që i mungoi paraardhësve të tij. Por vendimi i tij për të vendosur peshoren drejt Izraelit në këtë çështje kritike, të komunikuar të martën krerëve arabë dhe izraelitë, pothuajse me siguri do të bëjë një marrëveshje më të vështirë për të arritur duke ndezur dyshimet për ndershmërinë dhe drejtësinë e Amerikës si ndërmjetës në negociata, diku rritur tensione të reja në rajon dhe ndoshta duke nxitur dhunën.

Megjithëse qeveria e Izraelit është vendosur në Jerusalem që nga themelimi i saj në vitin 1948, Shtetet e Bashkuara, ashtu si edhe pjesa tjetër e botës, nuk e kanë njohur qytetin si territor izraelit, edhe pas Luftës Arabo-Izraelite në 1967, kur Izraeli zbrapsi Jordaninë nga Jerusalemi Lindor dhe e pushtoi.

Sipas Marrëveshjeve të Oslos, Izraeli premtoi të negociojë të ardhmen e Jerusalemit si pjesë e një marrëveshjeje paqeje. Është supozuar se me çdo marrëveshje, qyteti do të mbetet kryeqyteti i saj.

Palestinezët parashikuan të ishin në gjendje për të vendosur kryeqytetin e tyre në Jeruzalemin Lindor dhe për të pasur qasje në vendet e shenjta muslimane atje. Jerusalemi Lindor ishte ekskluzivisht arab në vitin 1967, por Izraeli ka ndërtuar në mënyrë të qëndrueshme vendbanime atje, duke vendosur rreth 200,000 qytetarë të saj në mesin e popullatës arabe dhe duke komplikuar çdo marrëveshje paqësore.

Trump mburret se është një ndërmjetësues i përkryer, por ndërmetësuesit zakonisht nuk bëjnë koncesione para fillimit të negociatave, siç ka marrë presidenti këtu. Fituesi i madh është kryeministri Benjamin Netanjahu i Izraelit, qeveria e të cilit nuk ka treguar interes serioz për paqe, të paktën jo një zgjidhje me dy shtete që mund të fitojë mbështetjen e palestinezëve.

Reagimet ishin të shpejta. Presidenti palestinez, Mahmoud Abbas, paralajmëroi për “pasoja të rrezikshme” për procesin e paqes, ndërsa pallati mbretëror i mbretit të Jordanisë, Abdullah II, paralajmëroi kundër kësaj lëvizjeje, “duke theksuar se Jeruzalemi është çelësi për arritjen e paqes dhe stabilitetit në rajon dhe botë. “Turqia kërcënoi për ndërprerje të lidhjeve diplomatike me Izraelin; kritika të tjera erdhën nga Egjipti, Lidhja Arabe dhe Franca.

Mbreti Salman i Arabisë Saudite i tha z. Trump që një vendim mbi Jerusalemin para një marrëveshje përfundimtare të paqes do të dëmtonte bisedimet dhe do të rriste tensionet rajonale.

Ky paralajmërim saudit mund të pritej, duke pasur parasysh se Jeruzalemi është shtëpia e Xhamisë së Aksa dhe se mbreti saudit mban titullin e kujdestarit të dy xhamive më të shenjta të Islamit në Mekë dhe Medinë.

Një iniciativë paqësore arabe e sponsorizuar nga Sauditët ende në tryezë, bën thirrje për një tërheqje të plotë izraelite nga Jeruzalemi Lindor si pjesë e një marrëveshjeje të gjerë. Megjithatë, sauditët mund të ndryshojnë nga ky qëndrim.

Mohammed bin Salman, princi i kurorës, ka lidhje të ngushta me Jared Kushnerin, dhëndrin e z. Trump dhe këshilltarin e Lindjes së Mesme, i cili po harton një plan gjithëpërfshirës të paqes.

Ndërkohë që plani nuk është ende publik, Princi i Kurorës Mohammed thuhet të ketë paraqitur një propozim për zotin Abbas muajin e kaluar që favorizoi izraelitët më shumë se çdo propozim i pranuar më parë nga qeveria amerikane.

Palestinezët do të merrnin sovranitet të kufizuar mbi një shtet që mbulon vetëm pjesët e pakontrolluara të Bregut Perëndimor. Shumica e vendbanimeve izraelite në Bregun Perëndimor, të cilat shumica e botës e konsiderojnë të paligjshme, do të mbeten.

Palestinezët nuk do të merrnin Jeruzalemin Lindor si kryeqytetin e tyre dhe nuk do të ketë të drejtë për kthimin e refugjatëve palestinezë dhe pasardhësit e tyre.

Asnjë udhëheqës palestinez nuk mund të pranonte një plan të tillë dhe të mbante mbështetjen popullore, ndërsa Shtëpia e Bardhë dhe Sauditët mohuan se po punojnë për ide të tilla. Por disa analistë dyshojnë se zoti Trump me të vërtetë dëshiron një marrëveshje paqeje dhe thonë se çdo propozim i mundshëm mund të synojë si bashkëpunim politik, kështu që Izraeli dhe arabët suni, dikur armiq, mund të intensifikojnë bashkëpunimin e tyre tashmë të filluar kundër Iranit.

Elektorati që z. Trump mbështetët më fortë në bazën e tij politike, është ajo e evangjelistëve dhe forcave të tjera pro-Izraelite. Paraardhësit e tij kishin bërë gjithashtu premtime gjatë fushatave në mbështetje të lëvizjes së ambasadës amerikane në Jerusalem. Por pasi hynë në zyrë ata zgjodhën të mos i japin përparësi politikës së tyre të brendshme mbi diplomacinë delikate të paqes dhe ata e lanë atë premtim në pritje.

Disa optimistë mendojnë se zoti Trump mund të pakësojë dëmin e një vendimi për Jerusalemin duke e bërë të qartë se ai nuk do të paragjykojë të ardhmen e Jeruzalemit Lindor apo çështje të tjera thelbësore si kufijtë e një shteti palestinez. Arritjet e tij deri më tani japin pak prova se ai ka temperamentin ose aftësinë për të lundruar në një pozicion kaq të nuancuar./The New York Times – Lexo.al/e.e